„Roślina Dwunastu Bogów”

Dodekateon – to panaceum opisywane przez Pliniusza, jako „roślina dwunastu bogów” czyli zioło mające moc wszystkich bogów rzymskich. Woda z tym ziołem miała leczyć wszystkie dolegliwości. Ponoć roślina ta miała siedem liści przypominających te od sałaty i żółty korzeń. Są różne teorie na temat tego, która to była roślina. Jedna z nich, bardzo prawdopodobna mówi o tym, że była to pierwiosnka lekarska  (Primula officinalis) (syn. Primula veris). Czy ta urocza bylina, tak pospolita w kserotermicznych zaroślach oraz na murawach, była tym arcyważnym dla Rzymian ziołem? Bardzo możliwe, że tak. W chrześcijańskich wierzeniach, pierwiosnka była także wysoko ceniona - utożsamiano ją bowiem z kluczami do bram raju. Jej kwiatostany przypominają nieco pęk kluczy, stąd też ludowa nazwa tej rośliny – „kluczyki”.

Zioło to właśnie kwitnie, zatem warto się mu bliżej przyjrzeć. Czy i we współczesnym ziołolecznictwie ceni się tą roślinę?

W lecznictwie ludowym pierwiosnkę lekarską ceniono jako kosmetyk oraz środek przeciwkaszlowy i nasenny. Była również stosowana w leczeniu żółtaczki. Pierwiosnkę stosowano tez pomocniczo przy gruźlicy i żółtaczce, a także w przypadku egzemy.

Jak podają przewodniki zielarskie kwiat pierwiosnki (Flos Primulae) działa przeciwskurczowo, wykrztuśne, przeciwbólowo, przeciwzapalnie, przeciwgorączkowo i uspokajająco. Stosuje się go m. in. do leczenia astmy i alergii oraz nadpobudliwości i bezsenności u dzieci. Według Józefa Strumiłły (1862) aromatyczna i pachnąca herbatka z kwiatów ma mieć działanie moczopędne.

Korzeń pierwiosnki (Radix Primulae) to też cenny surowiec zielarski. Zawiera on 5–10% saponin triterpenowych, które mają działać silnie wykrztuśnie oraz łagodnie moczopędnie, przeciwreumatycznie i przeciwzakrzepowo. Stosowano go m. in. na przewlekły kaszel, grypę i gorączkę. W stanie świeżym ma on silny aromat, nieco przypominający anyż.

Liść pierwiosnki (Folium Primulae) ma mieć działanie podobne do korzeni ale słabsze. Bywa również ceniony, jako środek nieco delikatniejszy. Cechuje je ciekawy i oryginalny aromat.

CIEKAWOSTKA

„Wino kwiatowe i ocet do picia?”

Liście pierwiosnki lekarskiej bywają jadane w sałatkach. Ceni się je przede wszystkim za to, że są dostępne nawet zimą. Czasem robi się z nich też namiastkę herbaty. Kwiaty pierwiosnki cechuje niezwykły, silny aromat i egzotyczny smak. Kiedyś robiono z nich nawet pyszne wino o doskonałym smaku i właściwościach uspokajających i odprężających. Ciekawi Was jak? Opowiadam o tym na poniższym filmiku:

Magia, zioła i trochę śmiechu – DR SZYMAŃSKI tworzy eliksir z pierwiosnki! #gotowanie #naturawita

Z pierwiosnki lekarskiej robiono również ocet, który wykorzystywano w dość nietypowy sposób. Nie przyprawiono nim potraw, a pito z dodatkiem gazowanej wody, jako orzeźwiający napój. Poniżej podaję przepis:

Ocet do picia

Składniki: 0,5 kg świeżych (lub 100 g suszonych) kwiatów pierwiosnki lekarskiej, 1 litr wody, 4 czubate łyżki cukru

            Sposób przygotowania: Wsypać kwiaty do dużego słoja.  Zalać je wodą z rozpuszczonym cukrem. Kwiaty powinny być całkowicie przykryte. Jeśli wypływają, trzeba je docisnąć np. małym talerzykiem by były poniżej powierzchni. Słój przykryć zakrętką, ale nie dokręcać jej (musi być dostęp powietrza). Odstawić słój w ciepłe miejsce na około 2-3 tygodnie. Gdy kwiaty opadną na dno, a płyn przestanie mocno pracować, odcedzić go przez sito i wlać z powrotem do słoja, przykryć i odstawić na kolejne 4-6 tygodni w ciemnym miejscu. Gotowy ocet zlać do butelek (muszą być pełne, by ocet się nie psuł) i przechowywać w chłodnym i ciemnym miejscu. Ocet ten rozcieńczano dawniej wodą gazowaną, podobnie jak syropy owocowe i pito jako smaczny, orzeźwiający napój, który wspaniale gasił pragnienie.

.

dr Wojciech M. Szymański

Ważniejsza literatura:

Facciola S. 1990. Cornucopia - A Source Book of Edible Plants. Kampong Publications.

Hatfield G. 1994. Country Remedies: Traditional East Anglian Plant Remedies in the Twentieth Century. Woodbridge: Boydell.

Lafont A.-M. 1984. Herbal Folklore. Bideford: Badger Books.

Meyer C. 1985. American Folk Medicine. Glenwood, IL: Meyerbooks.

Ożarowski A, Jaroniewski W. 1989. Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. Panacea.

Plinius Secundus, C. 1906. Naturalis Historia, ed. Karl Mayhoff, Leipzig: Teubner, [Oryginalną  pracę ukończono około 77 roku].

Strumiłło J. 1862. Ogrody północne. Tom II. Nakładem Księgarni Rubena Rafałowicza. Wilno.

Szymański W.M., Ziółkowska I. 2020. Dzikie gatunki pokrewne roślinom uprawnym mające znaczenie jako rośliny uprawne [w:] Dostatny D., Dajdok Z. (red.) 2020. Dzikie gatunki pokrewne roślinom uprawnym występujące w Polsce. Crop wild relatives occurring in Poland. Wyd. Kontekst, Poznań.

Trevelyan M. 1909. Folk-lore and Folk-stories of Wales. London: Elliot Stock.

Waniakowa J. 2012. Polskie gwarowe nazwy dziko rosnących roślin zielnych na tle słowiańskim. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kraków.

"Co powiesz na" ?

PIERWIOSNEK KWIAT - 50G