Kiedyś pielęgnowany w ogrodach jako warzywo, a dziś przeklinany chwast

Jakie są pierwsze, dzikie wiosenne warzywa? Kwiatostany podbiału, „kotki” leszczyny czy olszy, ...brzozy? Tak. Ale tutaj opowiem o prawdziwej „Zieleninie” przez duże „Z”. Podagrycznik pospolity (Aegopodium podagraria) był ważnym pokarmem dwa razy w roku – wczesnym latem oraz właśnie na przedwiośniu. Kiedyś, w średniowieczu, uprawiano go w środkowej i zachodniej Europie jako jarzynę. Dziś jest jedynie uciążliwym chwastem i tylko nieliczni pozyskują go ze stanu dzikiego, często nie do końca często wiedząc, co powinni zbierać i kiedy. Najcenniejszą częścią  tej rośliny są ogonki liściowe, a o tym mało kto teraz pamięta. Dawniej  mogło to być ważne warzywo, gdyż okres kiedy ogonki liściowe nadają się do zbioru przypada m. in. na czas dawnego „przednówka zbieraczy-łowców” to jest na maj i czerwiec, kiedy dostępne do zbioru jest niewiele wartościowych pokarmów. Dodatkowo okres dostępności do tego pokarmu mógł być znacznie wydłużony poprzez kiszenie ich na zapas. Natomiast teraz, na przedwiośniu, możemy raczyć się całymi listkami, które są jeszcze bardzo delikatne i nawet blaszki liściowe są apetyczne. Co prawda, żeby nazbierać ich więcej, trzeba się dużo bardziej natrudzić niż latem. Ale czyż po tak srogiej zimie nie marzymy o świeżutkim „zielonym”, prosto z Natury?  Podagrycznik był popularny w przeszłości, ale warto i dziś zbierać i wykorzystywać go w kuchni, gdyż jest to pokarm zdrowy i nieskażony opryskami oraz sztucznymi nawozami, a przy tym niezwykle smaczny.

Ziele podagrycznika (Herba Aegopodii podagrariae) jest znanym od wieków środkiem podawanym przy dnie moczanowej, czyli podagrze – stąd nazwa tej rośliny. Ma ona działanie przeciwreumatyczne, moczopędne oraz uspokajające. Napar z ziela stosuje się również do leczenia reumatyzmu, zapalenia stawów oraz zaburzeń pęcherza i jelit. Podagrycznik stosuje się także zewnętrznie, w postaci okładów na oparzenia, użądlenia, rany, bolące stawy itp. przypadłości.

Kłącze podagrycznika (Rhizoma Aegopodii podagrariae) ma silniejsze działanie niż ziele. Jest cenione przede wszystkim jako skuteczny środek moczopędny.

CIEKAWOSTKA

Czy za kilka tysięcy lat ziemniaki i pomidory będą już tylko chwastem?

Według jednego z dawnych badaczy botanicznych – Hermanna Christa (1833-1933) – dziś tępione chwasty  z rodzajów mlecz (Sonchus), marzanka (Asperula), gorczyca (Sinapis), jaskier (Ranunculus), szczaw (Rumex), czy psianka (Solanum) (a także podagrycznik) przed setkami lat były pielęgnowane w ogrodach jako warzywa. Według nas jest to bardzo prawdopodobne. Wiele roślin zawleczonych w dawnych czasach, lub niektórych dzikich, dziś już nieuprawianych, ma cenne właściwości użytkowe dla człowieka. Czy były to pierwsze rośliny uprawne? Nie możemy tego teraz z całą pewnością stwierdzić, ale wydaje się być to bardzo prawdopodobne. Niektóre z takich teorii można weryfikować dzięki zastosowaniu tzw. Teorii Optymalnego Zdobywania Pożywienia (ang. Optimal Foraging Theory – OFT). Ja się kiedyś tym zajmowałem. Próbowałem określić rolę dzikich roślin jadalnych w diecie ludzi z naszych ziem z okresu środkowej epoki kamienia. Co ciekawe, tyle się mówi o walce z gatunkami inwazyjnymi. Po co z nimi walczyć? …jest to raczej walka z góry przesadzona. Skazana na przegraną. Ale warto właśnie teraz, jak najwcześniej, gdy nasza roślinność nie jest jeszcze bardzo zmieniona przez nowych przybyszy, praktykować badania nad prehistorią z wykorzystaniem teorii OFT. Niedługo prawdopodobnie nasze lasy i mokradła zmienią się tak bardzo, że nie będzie to już możliwe. To taka moja zachęta dla przyszłych naukowców... A teraz wróćmy to tematu naszego „zdrowego – przedwiosennego – zielonego” J

„Koktail z podagrycznika”

Przepis ten pochodzi z naszej książki „W 80 „chwastów” dookoła Polski, czyli podróż w poszukiwaniu zapomnianych smaków, leków i kosmetyków”.  Po więcej takich receptur, m. in. duszone ogonki liściowe podagrycznika po Pińczowsku,  makaron z podkorza sosny, czekoladę z lipy i jałowca i in., zapraszamy do tej lektury.

SKŁADNIKI: 1/3 melona miodowego (bez nasion i skórki) – około 300g, około 70g młodych listków podagrycznika, 1 litr wody, sok z połowy cytryny (z pestkami) i 1/2 płaskiej łyżeczki soli.

SPOSÓB PRZYGOTOWANIA: Składniki zmiksować i podawać do picia z lodem, jako zdrowy i smaczny napój. Przechowywać w lodówce i wypić w ciągu doby. Polecamy pić ten koktail często, zamiast niezdrowej coli ;-) bo napój ten w przeciwieństwie do niej wzbogaca nasz organizm w wapń (a także inne minerały i witaminy – co jest ważne po zimie).

 

dr Wojciech M. Szymański

 

Ważniejsza literatura:

Biegański J. 1924. Nasze zioła lekarskie i ich stosowanie w leczeniu w opracowaniu popularnem dla wszystkich. Wydawnictwo M. Arcta w Warszawie

Maurizio A. 1926. Pożywienie roślinne i rolnictwo w rozwoju dziejowym. Kasa Mianowskiego, Warszawa.

Ożarowski A, Jaroniewski W. 1989. Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. Panacea.

Szymański W.M. 2013. Efektywność pozyskiwania dzikich roślin jadalnych przez ludność mezolitu na przykładzie dwóch stanowisk – Witów (pow. Łęczyca) i Całowanie (pow. Otwock). Próba waloryzacji. Niepublikowana praca doktorska, Instytut Botaniki, Wydział Biologii i Nauk o Ziemi, Uniwersytet Jagielloński, Kraków.

Szymański W. M., Ziółkowska I., Hałatkiewicz T.  2019. Rośliny lecznicze i użytkowe Nadnidziańskich Parków Krajobrazowych, czyli przyjemność w zbieraniu i odkrywaniu ziół. Kazimierska Agencja Drukarska.

Szymański W.M., Ziółkowska I. 2020. Dzikie gatunki pokrewne roślinom uprawnym mające znaczenie jako rośliny uprawne [w:] Dostatny D., Dajdok Z. (red.) 2020. Dzikie gatunki pokrewne roślinom uprawnym występujące w Polsce. Crop wild relatives occurring in Poland. Wyd. Kontekst, Poznań.

Szymański W.M., Ziółkowska I. 2023. W 80 „chwastów” dookoła Polski, czyli podróż w poszukiwaniu zapomnianych smaków, leków i kosmetyków. Bookplan.

 

"Co powiesz na" ?

PODAGRYCZNIK POSPOLITY ZIELE - 50g

HERBATKA DNAZIOŁ NR 1 - 80g

HERBATKA DNAZIOŁ NR 2 - 80g

HERBATKA NA REUMATOZIOŁ - 80G

Kategoria: NATURAW WITA

Leave a comment