Uciekinier z ogrodów - ale nie tępiony… Przeciwnie - bardzo ceniony i do niedawna prawnie chroniony

Uciekinier z ogrodów - ale nie tępiony… Przeciwnie - bardzo ceniony i do niedawna prawnie chroniony

Ja lubię jesień. To czas zbiorów plonów uprawianych przez cały sezon owoców, warzyw i niektórych ziół. To czas gdy światło słoneczne jest tak niezwykle urokliwe, że świat wydaje się jak zaczarowany. Tak, …ale bywają też chłodne deszczowe dni, potem tygodnie i bardzo łatwo się przeziębić. Dlatego również w tym poście opowiem o roślinie, która w razie grypy czy anginy może bardzo pomóc – o prawoślazie lekarskim (Althaea officinalis). Roślina ta mimo, że nie jest w Polsce rodzima, była jeszcze kilka lat temu pod ochroną prawną. Mimo, że to bardzo zdrowe zioło, nie można go było zbierać. Ale w takiej sytuacji wybawieniem są plantatorzy ziół, którzy mogą nam dostarczyć ziołowego surowca nawet z roślin chronionych w naturze. Dziś już prawoślaz chroniony nie jest, ale w naturze spotyka się go rzadko. Za to na zielarskich pólkach to produkt obowiązkowy.

Znana z wysokiej jakości firma Natura Wita, produkuje następujące produkty z prawoślazem: PRAWOŚLAZ LIŚĆ, PRAWOŚLAZ KORZEŃ - SUPLEMENT DIETY, PRAWOŚLAZ KORZEŃ MIELONY,  HERBATKA NA JESIENNE SŁOTY - SUPLEMENT DIETY, HERBATKA ALE ULGA - SUPLEMENT DIETY,  HERBATKA ZIÓŁKA SZWAJCARSKIE HERBATKA "PIERSIOWA" - SUPLEMENT DIETY, MIESZANKA NA NADKWASOTĘ (ZGAGA) - SUPLEMENT DIETY, HERBATKA ZIOŁOWA MOJE OSKRZELA - SUPLEMENT DIETY,  MIESZANKA ZIOŁOWA Z KALINĄ PRZY NIEŻYCIE ŻOŁĄDKA. …cóż, cenne zioło, to i dużo cennych „herbatek”.

A co wykorzystuje się z prawoślazu i jakie ma on działanie? O tym poniżej:

Korzeń prawoślazu (Althaeae radix) zawiera do 25-36% śluzu oraz do 19,8% asparaginy i 11% pektyn, a także bardzo dużą ilość związków fosforu. Z tego względu to bardzo skuteczny surowiec do leczenia stanów zapalnych i podrażnień przewodu pokarmowego, układu moczowego oraz dróg oddechowych. Działa on m. in. antybakteryjnie, przeciwkaszlowo, kojąco, moczopędnie i lekko przeczyszczająco (to niegwałtowny, ale bardzo skuteczny środek na zaparcia). Ze względu na znaczną zawartość śluzów, bywa również wykorzystywany do leczenia wrzodów oraz zapalenia żołądka.

XVIII-wieczny botanik, ks. Krzysztof Kluk, pisał, że z korzeni popularnie wytwarzano maść. Nie jest to jakieś zaskakujące, bo wiadomo, że zewnętrznie stosuje się prawoślaz na siniaki, skręcenia, bóle mięśni, ukąszenia owadów, stany zapalne skóry, ropiejące rany, czyraki itp.

W ziołolecznictwie wykorzystuje się także liść prawoślazu (Althaeae folium), który  bywa ceniony jako lek na zapalenie pęcherza moczowego. Natomiast kwiat prawoślazu (Althaeae flos)  jest ceniony w kosmetyce ze względu na odżywcze działanie na skórę. Czasami w lecznictwie stosuje się sam śluz z korzeni prawoślazu (Mucilago radicis ibisci).

CIEKAWOSTKA

Prawoślaz był przysmakiem dzieci

            Prawoślaz bywa sadzony w ogrodach dla ozdoby, a nawet krzyżowany z malwą ogrodową, by uzyskać odporne na choroby odmiany ozdobne. Bywał też wykorzystywany jako roślina włóknodajna, oleista, czy pożytek dla pszczół, ale najbardziej znany jest z zastosowania kulinarnego. Korzenie mogą być smacznym warzywem (najczęściej się je gotuje, a potem smaży i podaje z solą), podobnie jak smakowite młode liście. Kwiaty bywają pite jako substytut herbaty. Niektórzy bardzo lubią również kompoty gotowane z suszonych korzeni. Jednak powodem jego „kulinarnej sławy” jest fakt, że tradycyjnie wyrabiano z niego tzw. „marshmallows” – czyli „pianki”, podobne do ptasiego mleczka, które często bywają przypiekane w ognisku. W niektórych krajach to popularny przysmak dzieci, które naprawdę go KOCHAJĄ. Dziś na skale przemysłową robi się już sztuczne marshmallows, ale jak zrobić takie tradycyjne (najsmaczniejsze) pianki? Oto przepis:

 „Marshmallow” – czyli prawoślazowe „ptasie mleczko”

            SKLADNIKI: 4 łyżki proszku PRAWOŚLAZ KORZEŃ MIELONY firmy Natura Wita, 1 ¾ szklanki cukru, 1 ¼ szklanki gumy arabskiej, 2-2,5 szklanki wody, białka z 1-2 jaj, cukier wanilinowy.

            WYKONANIE: Zagotuj 1,5 szklanki wody. Proszek z korzenia prawoślazu rozmieszaj w 0,5-1 szklanki zimnej wody i wlej na wrzątek. Zagotuj i podgrzewaj na małym ogniu ciągle mieszając przez około 0,5 godziny. Do wywaru dodaj gumę arabską i mieszaj dalej podgrzewając, aż się rozpuści. Dodaj cukier i cukier wanilinowy. Zdejmij mieszankę z ognia i stopniowo zmieszaj z ubitymi na pianę białkami jaj. Rozsmaruj masę na płaską warstwę i zostaw do ostygnięcia, po czym pokrój w kostkę. Taki przysmak najlepiej smakuje jeśli przypieczemy go nabitego na kij w płomieniu ogniska – szczególnie późnym, słonecznym, jesiennym popołudniem.

dr Wojciech M. Szymański

Ważniejsza literatura:

Blaschek W, Ebel S, Hackenthal E, Holzgrabe U, Keller K, Reichling J, Schulz V, 2007. Hagers Enzyklopädie der Arzneistoffe und Drogen. Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft, Stuttgart.

Blumenthal M, Goldberg A, Brinckmann J, 2000. Herbal Medicine: Expanded Commission E Monographs. American Botanical Council, Austin, TX.

Chevallier. A. 1996. The Encyclopedia of Medicinal Plants. Dorling Kindersley. London

Hedrick U. P. 1919. Sturtevant’s edible plants of the Word. Dover Publications, New York.

Kluk K. 1805–1811. Dykconarz roślinny, w którym podług układu Linneusza są opisane rośliny nie tylko krajowe dzikie, pożyteczne, albo szkodliwe […]. T. 1–3. Drukarnia Xięży Piarów, Warszawa [wznowienie z 1786 roku].

Maurizio A. 1926. Pożywienie roślinne i rolnictwo w rozwoju dziejowym. Kasa Mianowskiego, Warszawa.

Podbielkowski Z.1964. Słownik roślin użytkowych. PWRiL, Warszawa.

Recio MC et al. 1989.Antimicrobial activity of selected plants employed in the Spanish Mediterranean area Part II. Phytother Res: 3.

Szymański W. M., Ziółkowska I., Hałatkiewicz T.  2019. Rośliny lecznicze i użytkowe Nadnidziańskich Parków Krajobrazowych, czyli przyjemność w zbieraniu i odkrywaniu ziół. Kazimierska Agencja Drukarska.

Usher G. 1974. A Dictionary of Plants Used by Man. Constable.