Przepis na colę już nie jest tajemnicą – robi się ją z „bazi”

Ta bardzo pospolita, łąkowa bylina znana była dawniej pod ludową nazwą „baśki”. Czy wiecie dlaczego? Z tego powodu, że puszyste kwiatostany babek przypominały ludziom owce – a owce nazywano „baziami”. …co prawda, babka lancetowata zaczyna kwitnąć dopiero w końcu wiosny i na początku lata, ale teraz właśnie jej cenne liście są najlepsze do zbioru. Po co je zbierać? Gdyż są cennym lekiem, smacznym warzywem, …a także surowcem na domową colę.

Liść babki lancetowatej (Folia Plantaginis lanceolatae) to skuteczne zioło stosowane wewnętrznie przy chorobach dróg oddechowych z silnym zaflegmieniem i kaszlem oraz zewnętrznie do przemywania ran. Świeże liście czyste lub kompresy nasączone sokiem z nich — przykłada się na skaleczenia, by przyśpieszyć gojenie. Babka lancetowata pomaga również w detoksykacji organizmu. Ma również działanie przeciwbakteryjne, przeciwnadciśnieniowe, immunosupresyjne i przeciwbólowe Ziele to zawiera m. in. liczne kwasy organiczne (kwas kawowy oraz chlorogenowy i neochlorogenowy, a także syryngowy i wanilinowy), werbaskozyd, flawonoidy, glikozydy irydoidowe i terpenoidy oraz glikozydy irydoidowe. Dzięki tym ostatnim liść babki wykazuje też dzialąnie przeciwzapalne, hepatoprotekcyjne i spazmolityczne oraz przeciwwirusowe. Ponadto są pewne dane na temat skutecznego zastosowania tego zioła wspomagająco przy leczeniu raka. Stosuje się je też w przypadku zapalenia błony śluzowej żołądka, wrzodów, zespołu jelita drażliwego, hemoroidów, zapalenia pęcherza moczowego, astmy i kataru siennego. W razie zapalenia spojówek, naparem z babki przemywa się chore oczy.

Nasiona (Samen Plantaginis lanceolatae) są wartościowym środkiem wspomagającym utrzymanie prawidłowej mikroflory jelitowej. Dzięki temu, że obfitują w śluzy stymulują perystaltykę jelit i ułatwiają wypróżnianie. Stosuje się je też do leczenia biegunki. Podobno mają też działanie przeciwrobacze.

Korzeń (Radix Plantaginis lanceolatae) jest rzadziej stosowany, ale i on wykazuje działanie lecznicze. Pomaga w przypadku kaszlu, astmy i innych chorób płuc.

Babka lancetowata jest również ceniona ze względu na dobroczynny wpływ na stawy, a także wspomaganie pracy wątroby i poprawianie trawienia. Dzięki obecności dużych ilości antyoksydantów, wspomaga również mechanizmy obronne organizmu, a także chroni DNA przed działaniem wolnych rodników.

CIEKAWOSTKA

„Cola” – receptura słynnego napoju już nie jest tajemnicą!

Babki można właściwie jeść w całości J …żarty, żartami, ale rzeczywiście młode liście, jak i kwiatostany tych roślin, można spożywać w surówkach lub potrawach gotowanych, a nasionka nadają się do wyrobu pysznych kisieli i budyni. Za tymi nasionkami przepadają również hodowane w klatkach ptaki. Ale chyba najbardziej niezwykłe jest to, że z babki możemy otrzymać pyszny syrop, w smaku łudząco podobny do coli. Jak to zrobić? Przepis podaję poniżej:

„Pińczowska cola”

Należy zebrać trochę młodych liści babki lancetowatej, starannie je umyć, pokroić je i zmieszać z cukrem w proporcji („na oko”) – 1 szklanka rozdrobnionych liści / ¼ szklanki cukru. Następnie musimy zakręcić szczelnie słoiczek i schować go do lodówki, a potem zapomnieć o nim na około pół roku. …no może nie do końca – czasem można go na chwilkę odkręcić, by gaz z fermentujących liści, nie rozsadził słoiczków. Gotowy syrop możemy mieszać z mocno gazowaną wodą, lub podjadać nierozcieńczony. Smacznego!

dr Wojciech M. Szymański

Ważniejsza literatura:

Calabozo B, Barber D, Polo F, 2002. Studies on the carbohydrate moiety of Pla l 1 allergen. identification of a major N-glycan and significance for the immunoglobulin E-binding activity. Clin Exp Allergy, 32, 1628-1634.

Schmidgall J, Schnetz E, Hensel A, 2000. Evidence for bioadhesive effects of polysaccharides and polysaccharide-containing herbs in an ex vivo bioadhesion assay on buccal membranes. Planta Medica, 66, 48-53.

Szymański W.M., Ziółkowska I. 2023. W 80 „chwastów” dookoła Polski, czyli wirtualna podróż w poszukiwaniu zapomnianych smaków, leków i kosmetyków. Bookplan.

Szymański W. M., Ziółkowska I., Hałatkiewicz T.  2019. Rośliny lecznicze i użytkowe Nadnidziańskich Parków Krajobrazowych, czyli przyjemność w zbieraniu i odkrywaniu ziół. Kazimierska Agencja Drukarska.

Waniakowa J. 2012. Polskie gwarowe nazwy dziko rosnących roślin zielnych na tle słowiańskim. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.

Wichtl M, 2004. Herbal Drugs and Phytopharmaceuticals. Medpharm Scientific Publishers, Stuttgart. 512

Internetowa baza danych: Prota - Plant Resources of Tropical Africa