Ziele dla duszy - macierzanka

Znana w folklorze m. in. jako „dusza”, „macierza duszka” - macierzanka piaskowa (Thymus serpyllum L.) ma wiele nazw ludowych. Skąd wzięły się te nazwy? …prawdopodobnie z powodu kojącego, urzekającego zapachu, jaki roztacza… Ta zimozielona krzewinka tworząca niskie darnie, jest dostępna do zbioru przez cały rok. Zasiedla murawy piaskowe, skraje suchych borów, piaszczyste przydroża.

Ziele macierzanki (Herba Serphylli) – działa antyseptycznie, rozkurczowo, moczopędnie, wiatropędnie, napotnie, odkażająco, wykrztuśnie, uspokajająco i tonizująco. Macierzanka jest uważana za dobry środek na „kaca” i skuteczne zioło w leczeniu alkoholizmu. Zewnętrznie stosuje się ją przy drobnych urazach, zapaleniu sutka, infekcjach jamy ustnej, gardła, dziąseł, paradontozie itp. Macierzanka pomaga też łagodzić stany zapalne po pogryzieniu przez komary. Herbatkę z macierzanki pije się przy zaburzeniach trawienia, wzdęciach, cierpieniach wątroby, śledziony i nerek, przy kurczach żołądkowych i krztuścu. Jest ona również pomocna przy ostrych i przewlekłych chorobach układu oddechowego, np. schorzeniach gardła i strun głosowych, astmie oskrzelowej czy gruźlicy.  Niezwykle przyjemnie pachnący olejek z ziela macierzanki dodawany do kąpieli, wzmacnia system nerwowy i bywa wykorzystywany w terapii dla ludzi wyczerpanych psychicznie i żyjących w dużym stresie oraz rekonwalescentów, chorych dzieci i osób starszych. Takie kąpiele są również pomocne przy stanach zapalnych stawów.

Nasiona macierzanki (Samen Serphylli) – są używane jako środek przeciwrobaczy.

Olejek eteryczny z macierzanki piaskowej, który ma właściwości grzybobójcze i dezynfekujące, bywa wykorzystywany do wyrobu perfum, mydeł itp. Roślina bezpieczna, ale nie powinny jest stosować kobiety w ciąży. Olejek macierzankowy może uczulać.

CIEKAWOSTKA

Macierzanka w kuchni

Macierzanka piaskowa to wspaniała przyprawa. Młode pędy można wykorzystywać jako aromatyczny dodatek do zup i zielenin, wyrobów cukierniczych, wędlin, wieprzowiny, jagnięciny, pasztetów, grzybów, twarogów, dziczyzny i serów. Niewielką ilością macierzanki piaskowej doprawiać można smażoną rybę, wątróbkę, czy cielęcinę. Jej młode liście obfitują w witaminę C (około 54,5 mg%). Można je dodawać do sałatek, octów, czy koktajli. Macierzanka bywa także wkładana do słojów przy kiszeniu ogórków. Roślina, nawet zbierana jesienią, jest doskonałym surowcem na smaczną namiastkę herbaty chińskiej.  Zielem macierzanki aromatyzuje się również wódki i likiery. Aromat większości osobników macierzanki piaskowej jest korzenny i nieco "grzybowy", ale niektóre rośliny mają cytrynowy aromat. Ta cecha często się trafia w tym gatunku, dużo częściej niż w przypadku innych macierzanek.

Zupa macierzankowa

Przepis na ta potrawę usłyszeliśmy pewnego dnia na naszych warsztatach, prowadzonych pod szyldem „Odkrywców natury”, od babci jednego z uczestników, mieszkanki ponidziańskiej wsi. Zupa ta często gościła na stole tej rodziny i wygląda na to, że to prastara potrawa, która szczątkowo przetrwała do naszych czasów, …być może tylko w domu tych ludzi.

                Składniki: 1 kg ziemniaków, włoszczyzna bez kapusty, sól, pieprz, 1 śmietana 18%, garść macierzanki, 100g słoniny.

                Sposób przygotowania: Włoszczyznę pokroić drobno, ziemniaki obrać i pokroić w grubą kostkę. Wszystko razem ugotować. Słoninę pokroić i zrobić z niej skwarki. Gdy warzywa są już miękkie dodać posiekane liski macierzanki (oberwane wcześniej z gałązek), śmietanę i doprawić solą i pieprzem. Dodać skwarki wraz z tłuszczem i podawać. 

dr Wojciech M. Szymański

Ważniejsza literatura:

Blaschek W, Ebel S, Hackenthal E, Holzgrabe U, Keller K, Reichling J, Schulz V, 2007. Hagers Enzyklopädie der Arzneistoffe und Drogen. Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft, Stuttgart.

Gruenwald J, Brendler T, Jaenicke C, 2004. PDR for herbal medicines. Thomson Reuters, Montvale.

Szymański W.M., Ziółkowska I. 2023. W 80 „chwastów” dookoła Polski, czyli wirtualna podróż w poszukiwaniu zapomnianych smaków, leków i kosmetyków. Bookplan.

Ternes W, Täufel A, Tunger L, Zobel M, 2005. Lebensmittel-Lexikon. Behr's Verlag, Hamburg.

Waniakowa J. 2012. Polskie gwarowe nazwy dziko rosnących roślin zielnych na tle słowiańskim. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.